Konkurs historyczny - 90-ta rocznica odzyskania niepodległości przez Polskę.
Poprzednie pytania - tylko poniższe teksty będą wykorzystane w półfinałach
Pytanie I
XVIII wiek był czasem upadku Rzeczpospolitej. Potężna Polska, o której mówiono jako o Rzeczpospolitej Trojga Narodów: polskiego, litewskiego i ukraińskiego, w wyniku nieudolnych rządów królów elekcyjnych straciła mocno na znaczeniu i sile. Liczne wojny i nadmierne swobody szlacheckie na czele z "liberum veto", gdzie jeden szlachcic mógł zerwać obrady sejmu, doprowadziły do utraty niepodległości. Potężne kraje sąsiednie: Rosja, Prusy i Austro-Węgry wykorzystały słabość Polski i zawarły między sobą traktat rozbiorowy, w wyniku którego nastąpił pierwszy rozbiór Polski. Polska straciła na rzecz:
* Rosji: Inflanty Polskie i wschodnie tereny za Dnieprem i Dźwiną (ogółem 92 tys. km² oraz 1,3 mln mieszkańców),
* Prus: Warmię i Prusy Królewskie (36 tys. km² oraz 580 tys. mieszkańców). Po stronie Polski pozostał Gdańsk i Toruń.
* Austro-Węgier: południową Polskę ze Lwowem (83 tys. km² oraz 2,65 mln mieszkańców). W granicach Polski pozostał Kraków.
Podaj rok w którym nastąpił pierwszy rozbiór Polski.
Odp: 1772r.
Pytanie II
Po pierwszym rozbiorze Polski zrozumiano, że kraj jest za słaby, aby mógł się oprzeć potężnym sąsiadom. Należało zmienić prawo, stworzyć silny rząd i odbudować nowoczesne wojsko. Polska armia zredukowana przez sąsiednie mocarstwa do dziesięciu tysięcy żołnierzy musiała budować swoją siłę na dobrze wyszkolonym żołnierzu. Temu miała służyć Szkoła Rycerska w której kształcił się między innymi bohater dwóch narodów: polskiego i amerykańskiego - Tadeusz Kościuszko.
Podaj nazwisko założyciela tej szkoły, nazwę miasta w którym się znajdowała oraz rok jej utworzenia i zamknięcia.
odp: Założycielem Szkoły Rycerskiej był król Stanisław August Poniatowski.
Siedziba szkoły znajdowała się w Warszawie.
Rok jej utworzenia - 1765r
Rok zamknięcia - 1794r
Pytanie III
Pytanie IV
Po pierwszym rozbiorze podjęto wiele kroków mających na celu uzdrowienie państwa polskiego. Oprócz reformy szkolnictwa przeprowadzonej przez Komisję Edukacji Narodowej domagano się zmian w polskim prawie. Powstało Stronnictwo Patriotyczne, poważna siła polityczna stawiająca sobie za główny cel przeprowadzenie głębokiej reformy państwa. Gdy król Polski Stanisław August Poniatowski, za zgodą carycy Katarzyny II zwołał obrady sejmu, odżyły ambicje reformatorskie. Rozpoczęła się ostra walka polityczna o przyszłość Polski. Obrady przeciągały się w czasie. Po woli wprowadzano nowe ustawy. M. in.:
w roku 1788 sejm zażądał wycofania wojsk rosyjskich z Polski,
Jednak najważniejszym osiągnięciem było uchwalenie Konstytucji 3 Maja, ale o tym w następnym pytaniu.
Wybierz prawidłową odpowiedź:
1) Sejm ten nazwano Sejmem Wielkim lub ze względu na okres czasu, w jakim obradował nazywano:
a) Sejmem Trzyletnim,
b) Sejmem Czteroletnim,
c) Sejmem Dwuletnim,
d) Sejmem Jednorocznym.
2) Data rozpoczęcia obrad Sejmu Wielkiego to:
a) 6 października 1788r,
b) 6 listopada 1877r,
c) 16 października 1788r,
d) 26 października 1788r.
3) Data zakończenia obrad Sejmu Wielkiego to:
a) 6 października 1792r,
b) 6 listopada 1891r,
c) 29 maja 1792r,
d) 26 października 1792r.
Odpowiedź prawidłowa: 1b, 2a, 3c.
Pytanie V
Najważniejszą ustawą Sejmu Czteroletniego była Konstytucja 3 maja 1791r. Nazwana tak od daty jej uchwalenia - 3 maja. Ustawa ta znosiła wszystkie prawa, które szkodziły Polsce. Największym jej osiągnięciem było:
- zniesienie liberum veto (nie pozwalam). Taką formułką mógł się posłużyć każdy szlachcić, żeby zerwać obrady sejmu. Prawo to całkowicie paraliżowało prace sejmu, nie pozwalając na uchwalanie żadnych nowych praw.
- ustanawienie dziedziczności tronu, które znosiło prawo szlachty do wyboru króla,
- wprowadzenie zrównania praw politycznych mieszczan i szlachty,
- objęcie opieką państwa ludności wiejskiej, co chroniło ją przed samowolą szlachty.
Odpowiedz na poniższe pytania:
1. Konstytucja 3 maja była
a) pierwszą,
b) drugą,
c) trzecią,
d) dwudziestą
konstytucją w Europie.
2. Konstytucja 3 maja była
a) pierwszą,
b) drugą,
c) trzecią,
d) dwudziestą
konstytucją na świecie.
Pytanie VI
Uchwalenie Konstytucji 3 maja przyjęto z wielką radością. Nastała nadzieja na odbudowę potęgi Polski.
Nie mogło to się podobać carycy Katarzynie II, która porozumiała się z niezadowoloną częścią magnaterii, której Konstytucja 3 maja odebrała wiele przywilejów. Oficjalnie14 maja 1792r w mieście Targowica zawiązała się konfederacja (faktycznie została ona zawiązana dużo wcześniej w Petersburgu), której głównym celem było obalenie nowej konstytucji. Wojska rosyjskie wsparły żądania "targowiczan" i przekroczyły granice Polski. Wybuchła wojna polsko-rosyjska. Dowódcą wojska polskiego był bratanek króla książę Józef Poniatowski.
Losy wojny przechyliły się na korzyść Rosji w momencie przystąpienia do konfederacji targowickiej polskiego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Wkrótce caryca Katarzyna II i król pruski Fryderyk Wilhelm II podpisali traktat rozbiorowy Polski. W jego wyniku wojska pruskie wkroczyły do Wielkopolski, zaś rosyjskie do wschodniej Polski. Polska utraciła na rzecz Rosji wschodnie tereny o powierzchni 250 tys. km², zaś na rzecz Prus 58 tys. km².
Odpowiedz na poniższe pytania:
1. Podaj dokładną datę II rozbioru Polski.
2. Które państwa brały udział w II rozbiorze Polski?
a) Prusy,
b) Francja,
c) Rosja,
d) Austria.
2) Prusy i Rosja.
Pytanie VII
Po drugim rozbiorze Polacy zrozumieli, że Rosja, Prusy i Austria nie pozwolą na odrodzenie się silnego państwa polskiego. Gdy nie pomogły reformy i uchwalenie nowej konstytucji, pozostała im tylko walka.
Na emigracji (poza granicami Polski) spotkali się wielcy polscy patrioci: Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj i Tadeusz Kościuszko. Wspólnie zawiązali sprzysiężenie, które miało na celu przeprowadzenie zbrojnego powstania przeciw zaborcom.
Wojsko polskie nie było w stanie samodzielnie przeciwstawić się potędze zaborczych państw, należało więc szukać pomocy wśród ludności Polski. Znając zamysły polskich patriotów Rosja zmusiła Polskę do uchwalenia redukcji wojska Rzeczypospolitej o połowę, przy czym zredukowani żołnierze mieli przejść do wojska rosyjskiego i pruskiego. Decyzja Polaków mogła być tylko jedna: Tadeusza Kościuszkę ogłoszono naczelnikiem powstania. 24 marca 1794r na rynku krakowskim złożył on uroczystą przysięgę, że będzie walczył z zaborcami aż do zwycięstwa. Na jego wezwanie oprócz wojska stawili się chłopi, których głównym uzbrojeniem były kosy.
Wojsko powstańcze wyruszyło z Krakowa do Warszawy. 4 kwietnia 1794r. stoczono pierwszą zwycięską bitwę. Szczególnym bohaterstwem wykazali się polscy chłopi, Kościuszko w dowód uznania ich wkładu w zwycięstwo włożył na mundur chłopską sukmanę. Zaś jednego z nich Bartosza Głowackiego mianował oficerem.
1. Gdzie odbyła się pierwsza zwycięska bitwa stoczona przez wojska Tadeusza Kościuszki?
2. Czym wsławił się w bitwie chłop Bartosz Głowacki?
Pytanie VIII
Pierwsza wygrana bitwa pod Racławicami spowodowała, że ludność Polski masowo przyłączyła się do walki z zaborcami. Na Wielkopolsce wybuchło powstanie, w Warszawie lud wystąpił zbrojnie przeciw wojskom rosyjskim. Wkrótce powstanie ogarnęło cały kraj.
Kościuszko wyruszył do Warszawy, tam wraz z warszawskim ludem odparł ataki połączonych wojsk rosyjskich i pruskich.
10 października 1794r. została stoczona bitwa pod Maciejowicami (południowe Mazowsze). Zakończyła się ona przegraną wojsk polskich, ranny Kościuszko dostał się do rosyjskiej niewoli. Wojsko rosyjskie zawróciło i znowu zaatakowało Warszawę. Po zdobyciu Pragi (dzielnicy miasta położonej po prawej stronie Wisły) i wymordowaniu jej ludności, bohaterska Warszawa poddała się. Powstanie kościuszkowskie upadło.
24 października 1795r. władcy państw sąsiedzkich: Rosji, Prus i Austrii porozumieli się w sprawie III rozbioru Polski. Tym razem Polska straciła wszystkie tereny i zniknęła z mapy Europy.
Odpowiedz na pytanie:
Na jak długo Polska utraciła swoją niepodległość po trzecim rozbiorze Polski?
a) na 10 lat,
b) na 100 lat,
c) na 132 lata,
d) na 123 lata.
Odp: 1d.
Pytanie IX
Po utracie niepodległości wielu polskich żołnierzy i oficerów wyjechało z kraju, aby uchronić się przed więzieniem. Wielu z nich przybyło do Włoch i Francji.
W tym czasie armia francuska walczyła z wojskami astriackimi w północnych Włoszech. Dowodził nią niezwykle utalentowany generał Napoleon Bonaparte. Polscy patrioci postanowili dołączyć do jego armii. Przy pomocy Napoleona udało się podpisać umowę, w wyniku której powstały Legiony Polskie.
Odpowiedz na pytanie:
W którym roku utworzono Legiony Polskie we Włoszech?
Podaj nazwisko założyciela i dowódcy Legionów.
Odp: Legiony Polskie we Włoszech utworzono w roku 1797. Jej głównym założycielem był Henryk Dąbrowski.
Pytanie X
Polskie legiony we Włoszech to także początki hymnu polskiego. Współtwórca legionów - Józef Wybicki - widząc zapał polskiej emigracji w tworzeniu polskiego wojska, postanowił uhonorować ich patriotyzm. W ten sposób powstał wiersz, który obecnie znamy pt. "Mazurek Dąbrowskiego". Słowa te doczekały się melodii opartej na motywach ludowego mazurka (niestety autor melodii jest nieznany).
Wkrótce śpiewały ją Legiony Polskie we Włoszech. Pieśń ta przeniknęła przez granice do Polski. Śpiewana była we wszystkich zaborach i towarzyszyła powstaniom zbrojnym, w czasie działań wojennych i w czasie pokoju.
Odpowiedz na pytanie:
Kiedy "Mazurek Dąbrowskiego" został ustanowiony oficjanym hymnem Polski? Podaj dokładną datę.
Odp: 26 lutego 1927r.
Pytanie XI
Polacy w kraju i za granicą wiązali wielkie nadzieje z cesarzem Francji Napoleonem Bonaparte.
Rok 1806 stał się rokiem nadziei. Wybuchła wtedy wojna francusko - pruska, zakończona klęską Prus. Polacy nie czekali bezczynnie. Na Wielkopolsce wybuchło powstanie przeciwko pruskim zaborcom. Wsparł je generał Henryk Dąbrowski, który objął nad nim dowództwo. Bonaparte naciskany przez polskich patriotów wymógł na królu pruskim zwrot polskich ziem zabranych w drugim i trzecim rozbiorze. Z ziem tych utworzył Księstwo Warszawskie.
Księstwo było zależne od Francji, ale miało własny rząd i własne wojsko.
Podaj rok powstania Księstwa Warszawskiego.
Kto był naczelnym wodzem polskiego wojska w Księstwie Warszawskim?
Odp: Rok powstania Księstwa Warszawskiego - 1807.
Naczelnym wodzem polskiego wojska w Księstwie Warszawskim był książę Józef Poniatowski.
Pytanie XII
Po upadku Napoleona Bonapartego monarchowie europejscy spotkali się na kongresie w Wiedniu, gdzie uzgodnili nowy porządek w Europie.
Między innymi dokonano rozbioru Księstwa Warszawskiego. Prusy zabrały Wielkopolskę, zaś Kraków ogłoszono wolnym miastem. Z pozostałej części utworzono Królestwo Polskie. Było ono całkowicie uzależnione od Rosji. Car Rosji był jej królem, zaś jego brat książę Konstanty dowodził polskim wojskiem.
Mimo, że Królestwo miało swój własny rząd, to wolność była tylko pozorna. Królestwo wolne od wojen mogło rozwijać się gospodarczo. W Warszawie powstał uniwersytet, na którym kształciło się wielu późniejszych uczonych.
Podaj rok założenia Królestwa Polskiego?
Odp: Królestwo Polskie zostało założone w 1815r.
Jak inaczej nazywano Królestwo Polskie?
Odp: Potocznie nazywano je Królestwem Kongresowym lub Kongresówką
Pytanie XIII
29 listopada 1830 roku grupa spiskowców pod dowódctwem porucznika Piotra Wysockiego wdarła się do Belwederu, aby ująć księcia Konstantego.
Jednak nie udało się zaskoczyć wroga, książe zdołał uciec przed polskimi powstańcami. Żołnierze wyruszyli na miasto, gdzie udało im się zwerbować ludność Warszawy, która wyległa na jej ulice.
Po krótkich walkach zdobyto Arsenał wraz z jego uzbrojeniem, które rozdano zbuntowanym mieszkańcom stolicy. Wyparto rosyjskie wojska z Warszawy. Rozpoczęła się regularna wojna z Rosją. Dołączyła do niej Litwa, gdzie walczyła kobieta - Emilia Plater.
Przywódctwo powstania przejął generał Józef Chłopicki. Nowi przywódcy mimo zapału powstańców, nie wierzyli w jego powodzenie. Na wiosnę doszło do bitwy pod Ostrołęką. Bitwa zakończyła się klęską Polaków. Rosjanie zdobyli Warszawę. Powstanie upadło.
Dlaczego Powstanie z 1830r nazwano Powstaniem Listopadowym?
Odp: Powstanie Listopadowe wzięło swoją nazwę od nazwy miesiąca w którym się rozpoczęło.
Adam Mickiewicz napisał wiersz pt. "Śmierć pułkownika". Kto jest jego bohaterką? Kiedy bohaterka tego wiersza zmarła i dlaczego?
Odp: Bohaterką wiersza jest pułkownik Emilia Plater. Była ona przywódcą oddziału partyzanckiego w Powstaniu Listopadowym na Litwie. Zmarła z wyczerpania w drodze do Warszawy 23 grudnia 1831r.
Pytanie XIV
Po upadku Powstania Listopadowego Królestwo Polskie nie miało własnego rządu i własnej armii. Władzę przejęli rosyjscy urzędnicy. Wielu Polakom odebrano majątki a wielu zostało aresztowanych lub zesłanych w głąb Rosji.
W kraju tworzyły się różne grupy spiskowe. Ludność Warszawy protestowała na jej ulicach.
Rosjanie widząc, że Polacy planują nowe powstanie postanowili ich ubiec ogłaszając brankę, czyli masowe powołanie do wojska. Było to bezpośrednim powodem wybuchu nowego powstania. Jego początek to noc z 22 na 23 stycznia 1863r. Powstanie miało charakter partyzancki. Małe oddziały powstańcze stoczyły ponad tysiąc bitew i potyczek. Pierwszy przywódca powstania - Marian Langiewicz został zmuszony do przekroczenia granicy austriackiej, gdzie został aresztowany.
Jak nazywało się powstanie z 1863r?
Kto był drugim przywódcą powstania z 1863r i co się z nim stało?
Pytanie XV
Po upadku Powstania Styczniowego rozpoczęły się prześladowania jej uczestników. Kilkadziesiąt tysięcy polskich patriotów zostało zesłanych na Sybir. Powstańcom zabierano majątki i rozdawano je Rosjanom. Nastąpiły prześladowania, język polski usunięto z urzędów, w szkołach językiem obowiązkowym był język rosyjski. Wprowadzono cenzurę, pod groźbą więzienia zakazano nauki w języku polskim.
W odpowiedzi masowo powstawały miejsca, gdzie potajemnie nauczano języka polskiego i polskiej historii. W tajemnicy sprowadzano z zagranicy polskie książki. Do głosu doszli ludzie, którzy zaczęli głosić, iż walka z zaborcą powinna skupić się na podziemnej oświacie i budowie siły gospodarczej Polaków. Walka przeniosła się na sfery gospodarcze. Polacy bronili swych majątków i budowali polski przemysł.
Polacy pod zaborem pruskim byli także narażeni na politykę wynaradawiania. Walka o polskość toczyła się w każdej dziedzinie życia. Polskim chłopom odbierano ziemie, zaś polskie dzieci bito za to, że chciały się uczyć religii w języku polskim.
Tylko w zaborze austriackim Polakom było znacznie łatwiej żyć i rozwijać polską kulturę. Język polski był nadal językiem urzędowym, zaś w szkołach uczono po polsku. Ziemiom polskim zwanym Galicją wprowadzono autonomię, czyli możliwość samodzielnego decydowania w pewnych sprawach. To właśnie tutaj znalazło schronienie wielu polskich patriotów.
Z walką o Polskość na ziemiach zaboru niemieckiego kojarzy się nazwisko Drzymały. Ten chłop był symbolem walki z prawem, które wymagało od każdego mieszkańca wsi uzyskania prawa do pobudowania zabudowań na ich własnym terenie. W tym czasie Polakom nie wydawano takich zezwoleń, aby przejąć ich gospodarstwa.
Jaki sposób wynalazł Michał Drzymała, aby móc obejść prawo i zamieszkać na własnej ziemi?
Pytanie XVI
W roku 1914 wybuchła wojna, która ogarnęła wiele krajów Europy i świata. Dlatego nazwano ją wojną światową. Brały w niej udział wszystkie kraje zaborcze. Na nieszczęście walki toczyły się także na terenie Polski. Zniszczenia w skutek działań wojsk niemieckich, austriackich i rosyjskich były największymi w całej Europie.
Z drugiej strony Polacy stanęli przed szansą odzyskania niepodległości. Pod zaborem austriackim utworzono Legiony Polskie, które wspomagały armię austriacką. Po zdobyciu ziem zaboru rosyjskiego władze austriackie nie uczyniły żadnych kroków w celu powstania wolnej Polski. Legioniści w formie protestu odmówili złożenia przysięgi na wierność Austrii. Odpowiedzią władz austriackich było rozwiązanie Legionów i uwięzienie ich przywódcy Józefa Piłsudskiego.
W roku 1917 sytuacja międzynarodowa skomplikowała się na skutek wybuchu rewolucji w Rosji . W następnym roku ruchy rewolucyjne objęły też Niemcy. Oba kraje nie były w stanie prowadzić działań zbrojnych. Wykorzystali to Polacy i 7 listopada 1918r powołali w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy. 11 listopada 1918r zwolniony z niewoli przywódca Legionów Józef Piłsudski został obwołany naczelnikiem państwa polskiego. Zaczęło się masowe rozbrajanie żołnierzy niemieckich. Polska ogłosiła niepodległość.
Duże znaczenie w procesie odzyskania niepodległości przez Polskę odegrał prezydent Stanów Zjednoczonych, który w swoim orędziu oświadczył, że Polska powinna odzyskać niepodległość. Podaj nazwisko tego prezydenta i podaj rok w którym ogłosił to orędzie.